Parametry życiowe noworodka


Monitoring noworodka
Znamy wiele parametrów życiowych. Do podstawowych zaliczamy tętno, oddech, ciśnienie tętnicze i temperaturę ciała. Na ogół potrafimy dokonywać ich pomiaru, dostępnymi powszechnie narzędziami, jak np. termometr, czy ciśnieniomierz. Jeżeli w rachubę wchodzi monitoring ciągły, całą pracę wykonują urządzenia i skomplikowane maszynerie medyczne. Analizie wówczas mogą podlegać następujące parametry:
  • wartość tętna,
  • zapis EKG,
  • ilość oddechów na minutę,
  • saturacja krwi,
  • kapnografia,
  • ciśnienie tętnicze krwi,
  • ośrodkowe ciśnienie żylne,
  • temperatura ciała.

Wartość tętna i zapis EKG
Tętno, czyli częstość skurczów serca na minutę, jest parametrem wskazującym prawidłową pracę serca lub też pewne odchylenia od normy. Można je mierzyć palpacyjnie, czyli poprzez uciśnięcie danej tętnicy i liczenie ilości uderzeń fal tętna.
Urządzenia medyczne zbierają tętno m.in. z elektrod EKG i pulsoksymetru. Elektrody EKG do okresowego lub stałego pomiaru są jednorazowe i przyklejane do skóry klatki piersiowej lub pleców. Biegną od nich różnokolorowe kabelki. Zazwyczaj przykleja się 3 elektrody – czerwoną, żółtą i zieloną lub 4 – dodatkowa elektroda jest czarna lub biała. Kolory te są umowne, ale niekoniecznie muszą takie być. Czasem np. elektroda która powinna być zielona, fabrycznie jest czarna itd. Najważniejsze jest to, że „naklejki” na klatce piersiowej i odchodzące od nich kable, pozwalają sczytać czynność bioelektryczną serca i podają również częstość jego uderzeń na minutę. Na monitorze widzimy to w postaci wartości liczbowej, przy której na ogół widnieje symbol HR (heart rate). Wartość zaznaczona jest dużymi symbolami liczbowymi, zazwyczaj koloru zielonego i jest widoczna w górnej prawej części monitora, równolegle do zapisu elektrokardiograficznego.
Natomiast tętno uzyskiwane z pulsoksymetru – czyli czujnika zakładanego na palec, który może wyglądać jak plasterek z czerwonym światełkiem na jednym końcu; gumowa „kieszonka” na palec; „żabka” otwierająca się jak spinacz do bielizny, by umieścić w niej palec lub płatek ucha. Pulsoksymetr, jak nazwa wskazuje, służy do pomiaru pulsu, czyli tętna i poziomu wysycenia krwi tętniczej tlenem. Na monitorze jest widoczny zaraz nad wartością saturacji, ale ma mniejszą czcionkę. Czasem obok tej liczby miga maleńkie serduszko. Wartości tętna mieszczące się w granicach norm fizjologicznych, przedstawiają się następująco:

Noworodki: 130-140/min.
Niemowlęta: 120-140/min.
Dzieci około 5 roku życia: 100-120/min.
Dzieci w wieku szkolnym: 90-100/min.
Młodzież: 70-90/min.
Dorośli: 65-75/min.
Osoby w podeszłym wieku: około 60/min.

Ciśnienie tętnicze krwi
Jest to parametr oceniający ciśnienie wywierane przez krew na ściany większych tętnic, tych zlokalizowanych na kończynach, np. ramieniowej i udowej. Pomiar jest dokonywany za pomocą sfigmomanometru, służącego do bezpośredniego, ręcznego pomiaru ciśnienia. Jednak podczas cyklicznych obserwacji ciśnienie jest mierzone automatycznie, za pomocą mankietu połączonego z monitorem, co 15 minut, co godzinę lub inny okres czasu, w zależności od potrzeb.
Wynik pomiaru wyświetlany jest zazwyczaj w dolnej, lewej części ekranu, z symbolem BP (blood pressure) lub RR (Riva-Rocci – dla uczczenia konstruktora pierwszego aparatu do pomiaru ciśnienia). Przy obydwu wartościach liczbowych mogą też widnieć inne symbole, jak np. SAP – ciśnienie skurczowe i DAP – ciśnienie rozkurczowe lub systole i diastole, oznaczające to samo. Trzeba zwrócić uwagę na właściwy dobór rozmiaru mankietu do ciśnienia (40% obwodu ramienia), ponieważ wyniki mogą zostać fałszywie zaniżone lub zawyżone. Normy ciśnienia tętniczego krwi wyglądają następująco:

Noworodki: poniżej 90/55 (skurczowe/rozkurczowe) mmHg (milimetrów słupa rtęci)
Niemowlęta: 90-100/60mmHg
Dzieci młodsze: 100/60mmHg
Dzieci starsze: 110/70mmHg
Młodzież: 110-120/70-80mmHg
Dorośli: 120/80mmHg

Ośrodkowe ciśnienie żylne
Jest to ciśnienie w dużych naczyniach żylnych, jak np. żyła główna górna. Dokonanie pomiaru wymaga założenia wkłucia centralnego – o którym mowa będzie w odrębnym artykule – i wprowadzenia przez nie specjalnego cewnika. Badanie to ma na celu ocenę obiegu krwi w naczyniach żylnych, czyli tzw. hemodynamikę, jak również objętość krwi krążącej po ustroju.
Ośrodkowe ciśnienie żylne ulega podwyższeniu podczas przewodnienia, czyli zatrucia wodą lub niewydolności krążeniowej (prawokomorowej), tamponady serca (nagromadzenie się płynu w worku osierdziowym serca) lub w jamie opłucnej i płucach. Obniża się wtedy, gdy w organizmie jest mało płynów ustrojowych, czyli np. przy odwodnieniu. Norma OCŻ jest różnie określana przez źródła. Najczęściej to 5-10 cmH2O (centymetrów słupa wody).

Ilość oddechów na minutę
Częstość oddechu, czyli ilość oddechów na minutę, jest mierzona za pomocą czujnika umieszczanego np. w masce twarzowej podczas tlenoterapii biernej. Jeżeli dziecko jest zaintubowane – czyli w jego drogach oddechowych znajduje się rurka intubacyjna, zapewniająca ich drożność – wówczas oddycha ono za pomocą respiratora (gdzie ustawia się ilość oddechów na minutę, objętość jednego wdechu itp.) lub też samodzielnie.
Zapis częstości oddechu widoczny jest w prawym dolnym rogu monitora lub zaraz pod wartością saturacji krwi i ma kolor żółty lub pomarańczowy. Obok tej wartości, widnieje jeszcze wartość poziomu dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu i jego graficzny zapis (kapnografia), także w podobnych kolorach. Ilość oddechów na minutę, mieszcząca się w granicach normy to:

noworodek: 40/min.
niemowlęta i dzieci: 25-30/min.
młodzież: około 20/min.
dorośli: 16-20/min.
osoby starsze: około 12-16/min

Saturacja krwi
Jest parametrem określającym wysycenie krwi tętniczej tlenem, który możemy zmierzyć metodą inwazyjną – poprzez pobranie krwi do badań lub nieinwazyjną – dzięki założeniu pulsoksymetru. Jak wspomniano wcześniej, urządzenie ma różnego typu czujniki: plasterek z czerwonym światełkiem, gumowa „kieszonka” na palec lub „żabka”. Czujnik umieszcza się na palcu ręki, płatku ucha lub palcach stóp. Nie powinien być umieszczany na kończynie, na której dokonywany jest systematyczny pomiar ciśnienia tętniczego, ponieważ niepotrzebnie przerywamy analizę oksymetrii. Wartość saturacji na ogół jest widoczna zaraz pod wartością tętna i ma symbol SpO2. Zapis graficzny saturacji, znajduje się zaraz pod wykresem EKG.
Wartość liczbowa i zapis graficzny mają przeważnie kolor niebieski. Uzyskany wynik pomiaru to procent powiązania tlenu z czerwonym barwnikiem krwi, czyli hemoglobiną.

Norma saturacji wynosi: 95-99%.

Parametr ten ulega obniżeniu u palących nastolatków, dzieci z anemią, wadami serca, astmą i alergią. Większe wartości, jak np. 100% uzyskuje się u sportowców, osób po nadmiernej podaży tlenu i pod wysokim ciśnieniem oraz podczas hiperwentylacji (szybkie i głębokie oddychanie, zwłaszcza z tlenoterapią).
Pomiar saturacji jest wskazany w:

  • monitoringu przy znieczuleniu ogólnym i dożylnym,
  • obserwacji pooperacyjnej chorego,
  • monitoringu leczenia tlenem (tlenoterapia),
  • leczeniu na oddziale anestezjologii i intensywnej terapii oraz specjalistycznych salach intensywnego nadzoru, np. pododdział intensywnego nadzoru kardiologicznego,
  • podczas transportu chorego niewydolnego oddechowo lub z innym stanem zagrożenia życia.

Kapnografia
Jest to metoda pomiaru dwutlenku węgla (CO2) w wydychanym powietrzu (kapnometria) i graficzne jej przedstawianie (kapnografia) na ekranie monitora. Kapnografia to nierozłączny element:
  • monitoringu podczas znieczulenia ogólnego, dotchawiczego i wskaźnik właściwego umiejscowienia rurki intubacyjnej w drogach oddechowych;
  • obserwacji pooperacyjnej w wybranych jednostkach chorobowych, np. operacje klatki lejkowatej;
  • kontrolny u osób z niewydolnością oddechową, podłączonych do respiratora.

Symbol tego parametru to EtCO2. Zapis i wartości liczbowe są widoczne przy liczbie oddechów na minutę, przy czym zapis kapnografii jest wyświetlany dużo większymi liczbami. Kolor zapisu jest żółty lub pomarańczowy, a norma wynosi od 35 do 45mmHg.

Temperatura ciała
Temperaturę zapewne niejednokrotnie mierzyliśmy sami, za pomocą termometru – dawniej rtęciowego, teraz elektronicznego. Są też opcje pomiaru temperatury w ustach, uchu i odbycie, za pomocą specjalnych termometrów, a wynik uzyskany z tych miejsc jest najbardziej wiarygodny.
Pomiar temperatury pozwala na zidentyfikowanie gorączki, hipotermii (obniżenia temperatury ciała) oraz ich wykluczenie, poprzez stwierdzenie normy.
Parametr ten może być także mierzony stale, za pomocą czujnika temperatury, który również jest połączony z monitorem małego pacjenta. Czujnik temperatury umieszcza się pod pachą, w pachwinie, w przełyku lub w odbycie. W zależności od miejsca otrzymuje się wynik, który jako norma, wynosi:
  • pod pachą i w pachwinie: 36,6 °C;
  • w odbycie: 37,1 °C.
O gorączce mówimy, wtedy gdy temperatura osiąga wartości wyższe od podanych. W zależności od nich, podzielono gorączkę na następujące rodzaje:

  • 37,5-38,0°C lub 38,2°C to stan podgorączkowy, który bardzo męczy, jest niemile odczuwany i sprzyja rozdrażnieniu;
  • 38,0 lub 38,2°C – 38,5°C to gorączka nieznaczna, do wytrzymania;
  • 38,5-39,5°C to gorączka umiarkowana, osłabia organizm i „zmusza” do leżenia i zamknięcia oczu;
  • 39,5-40,5°C to gorączka znaczna, staje się nieznośna i upośledza normalne funkcjonowanie;
  • 40,5-41,0°C to gorączka wysoka;
  • powyżej 41,0°C to gorączka nadmierna – wszystkie gorączki powyżej 40°C mogą wywierać destrukcyjny wpływ na układ nerwowy, a nawet grożą śmiercią na skutek uszkodzenia mózgu.

Wartość temperatury na monitorze jest zazwyczaj widoczna między wartością ciśnienia i kapnografii lub w osobnym, odgrodzonym „okienku” i na ogół jej czcionka jest koloru białego lub szarego.

Ciągła obserwacja podstawowych parametrów życiowych, jak również tych bardziej szczegółowych, dostarcza lekarzom i pielęgniarkom wielu cennych informacji. Pozwala to bowiem na szybkie wychwycenie rozpoczynającego się stanu zagrożenia i wdrożenia właściwego działania medycznego. Warto się zainteresować tym, co pokazują te wszystkie monitory. Wbrew pozorom wcale nie jest to trudne, a oszczędzi nam strachu i ciągłego zamartwiania się, wzajemnego zadawania pytań i milczenia. Personel medyczny raczej stara się udzielić rzetelnych informacji i nauczyć czytać pewne parametry zwłaszcza, gdy dziecko jest przekazywane już do domu. Jakość i poziom uzyskanych informacji i wskazówek jest wystarczający do wykorzystania go w praktyce przez osoby nie związane z medycyną.